Introductie

ARCHITEXTILES, INNOVATIEVE TEXTIELTOEPASSINGEN IN INTERIEUR

Begin 2012 kreeg Fokkema & Partners een beurs van het SfA voor het project Architextiles, een ontwerpend onderzoek naar innovatieve mogelijkheden van textiel in interieur.

Architextiles bestaat uit drie onderdelen: de openbare Kickoff Meeting in het Audax Textielmuseum in Tilburg, het ontwerptraject, waaraan 3 ontwerpteams deelnemen en tenslotte de presentatie van de resultaten in de vorm van een publicatie en mogelijk een tentoonstelling. De ontwerpteams die het onderzoek uitvoeren zijn multidisciplinair, de deelnemers zijn zowel (interieur)architecten, als mode-, textiel-, en theaterontwerpers. Het resultaat zal per team een of twee schetsontwerpen zijn. De vorm ervan is nog open: een set tekeningen, een prototype, een stuk textiel, een 3D model of een combinatie van dit alles.

 

Waarom Architextiles?

Van oudsher neemt textiel binnen de architectuur een belangrijke plaats in. Tot op de dag van vandaag vinden we over de hele wereld voorbeelden van tenten en andere primitieve vormen van beschutting opgebouwd uit doeken, dekens en gevlochten matten. Interieur en exterieur vormen hierbij een eenheid in materiaal en deze bouwwerken kenmerken zich door flexibiliteit, tijdelijkheid en improvisatie.

 

Ook als voor het exterieur duurzamere materialen zoals hout, steen, beton en glas worden gekozen, blijft textiel een belangrijke rol in het interieur spelen. Tot halverwege de vorige eeuw was interieurtextiel, zoals gordijnen, meubelstofferingen, vloerbedekking en wandbespanningen, een integraal onderdeel van architectuurstijlen, zoals de Arts & Crafts beweging in Engeland, de Art Nouveaux in België en het Bauhaus in Duitsland. De opkomst van de industrialisatie en de daarmee gepaard gaande technologische ontwikkelingen speelden hierbij een belangrijke rol.

Het is pas met de ontwikkeling van het modernisme dat harde materialen zoals glas, staal en beton in het interieur steeds meer de overhand hebben gekregen op de warmere en meer ambachtelijke materialen, zoals textiel. De laatste jaren is hier echter een kentering in waar te nemen, de tijd van de harde materialen lijkt voorbij. Textiel staat weer volop in de belangstelling door de snelle technologische ontwikkelingen binnen het vakgebied, zoals de opkomst van nieuwe synthetische vezels (Dyneema, Kevlar) en de ontwikkeling van intelligente stoffen (Smart Textiles).

Ook is door de industrialisatie en de bijbehorende standaardisering de behoefte aan authenticiteit gegroeid. Samen met de roep om een meer duurzame samenleving heeft dat geleid tot een herwaardering van oude ambachten en warme materialen, zoals textiel. Ambachtelijke kwaliteit gaat hierbij samen met geavanceerde materialen en computergestuurde ontwerp en productiemethoden.

De herwaardering van textiel in de architectuur heeft ook te maken met het feit dat textiel een aantal eigenschappen heeft, die het zeer geschikt maken voor architectonische toepassingen:

 

Akoestische eigenschappen

Textiel draagt bij aan de akoestiek door horizontale en verticale stofferingen, maar ook door speciale akoestische (3D) elementen. Deze eigenschap is ook belangrijk bij herbestemmingprojecten waarbij de akoestische eigenschappen vaak niet stroken met de nieuwe eisen.

 
Lichtwerende en lichtdoorlatende eigenschappen

Textiel heeft een heel breed scala aan mogelijkheden om transparante en dichte afscheidingen te maken plus alle gradaties die daar tussenin liggen. Bijvoorbeeld door middel van dunne of open weefsels, laser- en ausbrennertechnieken, maar ook door het (plaatselijk samenbinden van garens en bewust aantasten van de weefsels.

 
Constructieve eigenschappen

De soepelheid en het lichte gewicht maken textiel geschikt voor tijdelijke constructies en voor het maken van goedkope en flexibele volumes in bestaande bouw. Door de flexibiliteit zijn ook vrije en golvende driedimensionale vormen overtuigend te maken. Daarnaast biedt textiel een heel scala aan vormgevingsmogelijkheden die andere materialen niet hebben, zoals plooien, vouwen, samentrekken, uitrafelen etc.

 

 
Thermisch Isolerende eigenschappen

De thermische en isolerende eigenschappen maken textiel geschikt voor bescherming tegen het klimaat. Niet alleen in de vorm van kleding die beschermd tegen de kou, de zon, maar ook tegen de warmte (dikke lagen kleding van woestijnvolken) en voor allerlei vormen van beschutting en behuizing, maar ook voor een breed aantal producten tussen kleding en huis, zoals een lekker warme slaapzak, dekens, gordijnen of een fleece rondom een thermoskan. De mogelijkheid om PCM’s (Phase Changing Materials) in textiel op te nemen, maakt textiel geschikt als warmte accumulerend materiaal, dat hitte kan opslaan om in een later stadium (als de omgeving afkoelt) weer vrij te geven.

 
Waterabsorberende en waterafstotende eigenschappen

Er bestaat een groot aantal producten die gebruik maken van de absorberende eigenschappen van textiel, denk aan handdoeken en diverse sportkleding. Vooral de laatste bedrijfstak is de afgelopen jaren met vormen van steeds lichter en steeds beter absorberend textiel gekomen. Een van de oudste vormen van absorptie is de grofgeweven bedoeïenentent van kameelhaar. Bij zonnig en droog weer biedt het weefsel schaduw, maar ook verkoeling omdat de wind er makkelijk doorheen kan waaien, bij regen zuigen de vezels zich vol, zetten uit en maken de tent waterdicht. Dichter bij huis zijn ook de textielsoorten die toegepast worden in paraplu’s, regenpakken en scheepszeilen voorbeelden van waterdicht textiel.

 
Esthetische en tactiele eigenschappen

Textiel is een materiaal met een hoge aaibaarheidsfactor, waardoor het geschikt is om de sfeer en de uitstraling van een ruimte te beïnvloeden. Door haar esthetische en tactiele eigenschappen zit ze de gebruiker van een interieur veel dichter op de huid dan de harde materialen die gangbaar zijn voor het exterieur.

Als bureau met veel ervaring in interieurontwerp en met een fascinatie voor textiel, hebben we het gevoel dat er een diepe kloof gaapt tussen de innovatieve ontwikkelingen en het brede scala aan mogelijkheden van textiel en de manier waarop het wordt toegepast in (interieur)architectuur. Vanuit deze observatie uit de dagelijkse ontwerppraktijk en doordat we ervaren dat er door de crisis in de gewone projecten steeds minder ruimte is voor onderzoek en experiment zijn we de Architextiles gestart.